§1
AESTHETICA (theoria liberalium atrium, gnoseologia inferior, ars pulchre cogitandi, ars analogi rationis) est scientia cognitions sensitivae.
§2
Naturalis facultatum cognoscitivarum inferiorum gradus solo usu citra disciplinalem culturam auctus AESTHETICA NATURALIS dici potest et distingui, sicuti logica naturalis solet, in connatam, ingenium pulchrum connatum, et acquisitam, et haec denuo in docentem et utentem.
§3
Ad naturalem accedentis artificialis aesthetices (§1) usus inter alios maior erit 1) scientiis intellectu potissimum cognoscendis bonam materiam parare, 2) scientifice cognita cptui quorumvis accommodare, 3) cognitionis emendationem etiam extra distincte cognoscendorum a nobis pomeria proferre, 4) bona principia studiis omnibus mansuetioribus artibusque liberalibus submisnistrare, 5) in vita communi, cetera si paria fuerint, in agendis rebus omnibus praestare.
§4
Hinc usus speziales 1) philologius, 2) hermeneuticus, 3) exegeticus, 4) rhtoricus, 5) homileticus, 6) poeticus, 7) musicus e. c.
§5
Obici posset nostrae scientiae (§1) 1) eam nimis late patere, quam ut uno libello, una acroasi posit exhauriri. Respondeo concedendo. Sed praestat aliquid nihilo., 2) eam eandem esse cum rhetorica et poetica. Resp. a) latius patet, b) complecitur his cum aliis artibus ac inter se communia, quibus hic loco convenient semel perspectis quaelibet ars sine tautologiis inutilibus suum fundum felicius colat, 3) eandem esse cum critia. Resp. a) est etiam critica logica, b) quaedam critics species est pars aesthetics, c) huic praenotio quaedam aesthetics reliquae paene necessaria est, nisi velit in diiudicandis pulchre cogitates, dictis, scriptis disputare de meris gustibus.
§6
Obici posset nostrae scientiae 4) indigna philosophis et infra horizontem eorum esse posita sensitiva, phantasmata, fabulas, affectuum perturbationes e. c. Resp. a) philosophus homo est inter hominess neque bene tantam humanae cognitionis partem alienam a se putat, b) confunditur theoria pulchre cogitatorum generalis et praxis ac exsecutio singularis.
§7
Obi. 5) Confusio mater erroris. Rsp. a) sed condition, sine qua non, inveniendae veritatis, ubi natura non facit saltum ex obscuritate in distincionem. Ex nocte per auroram meridies, b) ideo curanda est confusion, ne inde errors, quot et quanti penes incurios, c) non commendatur confusion, sed cognition emendatur, quatenus illi necessario admixtum est aliquid confusionis.
§8
Obi. 6) Cognitio distincta praestat. Rsp. a) apud finitum spiritum tantum in gravioribus, b) unius position non est alterius exclusion, c) ideo secundum regulas distincete cognitas directum imus pulchre cognoscenda primum, ex quibus eo perfectior aliquando surgat distinctio (§3, 7).